भारतातील मौद्रिक धोरण

 भारतातील मौद्रिक धोरण (Monetary Policy in India) – 

मौद्रिक धोरण म्हणजे अर्थव्यवस्थेत चलन (Money) आणि पतपुरवठा (Credit) यांचे नियंत्रण करण्यासाठी केंद्रीय बँकेने राबवलेले धोरण होय. भारतात हे धोरण Reserve Bank of India (RBI) द्वारे अंमलात आणले जाते.

उद्दिष्टे:

महागाई (Inflation) नियंत्रणात ठेवणे

किंमत स्थैर्य राखणे

आर्थिक विकासाला चालना देणे

आर्थिक प्रणाली स्थिर ठेवणे

मुख्य साधने:

Repo Rate: बँकांना RBI कडून कर्ज मिळण्याचा दर

Reverse Repo Rate: बँका RBI कडे पैसे ठेवतात त्या दराने मिळणारा व्याज

CRR (Cash Reserve Ratio): बँकांनी RBI कडे ठेवायचा निधी

SLR (Statutory Liquidity Ratio): बँकांनी ठेवायची तरल मालमत्ता

OMO (Open Market Operations): सरकारी रोख्यांची खरेदी-विक्री

कार्यपद्धती:

RBI व्याजदर कमी किंवा जास्त करून बाजारातील पैशाचा पुरवठा नियंत्रित करते.

व्याजदर कमी → कर्ज स्वस्त → गुंतवणूक वाढते

व्याजदर जास्त → कर्ज महाग → महागाई कमी होते

महत्त्व:

महागाई नियंत्रणात ठेवते

गुंतवणूक व उत्पादन वाढवते

रोजगार निर्मितीला मदत करते

अर्थव्यवस्थेतील स्थैर्य राखते

निष्कर्ष:

Reserve Bank of India चे मौद्रिक धोरण देशाच्या आर्थिक आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचे असून, ते महागाई नियंत्रण आणि विकास यामध्ये संतुलन राखते.